آشنایی با شاخص MWT

Mean Wait Time

یکی از شاخصهایی که در جهت شناسایی علل بطول انجامیدن زمان تعمیر مورد استفاده قرار میگیرد  ، شاخص MWT (زمان انتظار جهت تعمیر ) میباشد .

مفهوم این شاخص زمانی مشخص میگردد که زمان توقف جهت تعمیرات را تجزیه نمائیم . یک نمونه از تجزیه زمان توقف ماشین جهت تعمیرات به شرح زیر میباشد :

1.      نوشتن درخواست تعمیرات توسط اپراتور و ارسال آن به تعمیرگاه

2.      مراجعه تعمیرکار به پای ماشین

3.      عیب یابی و تعیین محل خرابی

4.      دریافت ابزار مورد نیاز جهت دمونتاژ ماشین

5.      دمونتاژ اجزاء جهت دسترسی به محل خرابی  

6.      دریافت قطعات از انبار جهت تعویض

7.      انجام تعمیر و تعویض قطعات فرسوده

8.      مونتاژ مجدد اجزاء بازشده

9.      تنظیم ماشین

10.  انجام تولید آزمایشی و تائید صحت تعمیر انجام شده توسط مسئول ماشین

در نمونه ارائه شده زمان توقف به ده قسمت تجزیه گردیده است . (لازم به ذکر است که شما میتوانید براساس شرایط موجود در محل کار خود مواردی را به لیست مذکور اضافه و یا از آن حذف نمائید . )

از لیست فوق ردیفهای 5 ، 7 و 8   مربوط به زمان خالص صرف شده جهت تعمیرات بوده و مبنای محاسبه شاخص MTTR میباشد . سایر موارد ذکر شده بعنوان زمان انتظار ( wait time) جهت شروع و یا پایان تعمیر و راه اندازی مجدد تولید ، مطرح میباشد.

Down Time = Wait Time + Repair Time

(MDT = MWT + MTTR)

***

در یک تجربه عملی جهت استفاده از شاخص MWT ، ابتدا با بررسی شرایط کاری شرکت  نسبت به تجزیه زمان توقف اقدام و براساس آن فرمی نیز تهیه گردید. در ادامه از واحد تولید بعنوان مشتری بخش نگهداری و تعمیرات درخواست گردید تا نسبت به تکمیل فرم اقدام نماید و در این راستا نیز آموزشهای لازم طی جلسات توجیهی ارائه گردید .

با وجود بروز برخی مشکلات در تکمیل فرمها بویژه در ماه اول ، نتایج بدست آمده در مدت شش ماه بسیار چشمگیر بود . برخی از این نتایج عبارت بودند از :

1.      مدت زمان مراجعه تعمیرکار در شیفت B تعمیرگاه مکانیک بیش از دو شیفت دیگر بوده که با تغییر محل کار یکی از پرسنل شیفت B مشکل برطرف گردید.

2.      زمان صرف شده جهت عیب یابی خرابیهای برقی در تعمیرگاه برق درصد بالایی از زمان توقف را شامل میگردید که با اعلام این موضوع نسبت به انتقال یک کارشناس باتجربه برق به این واحد و همچنین استفاده از تجربیات تعمیرگاه برق واحد دیگر اقدام گردید .

3.      با بررسی نوع خرابیها و تعمیرات انجام شده نسبت به ساخت جعبه ابزار قابل حمل ویژه برای تعمیرگاه مکانیک اقدام گردید.

4.      پرسنل شیفت C انبار در ارائه خدمات در شیفت شب عملکرد خوبی نداشته که با ارائه گزارشات مکتوب و مقایسه ای این شیفت با دو شیفت دیگر ریاست انبار موضوع را پذیرفت و باپیگیری انجام شده هم اکنون در این ناحیه مشکلی مشاهده نمیگردد . همچنین انبار کوچکی در محل خط تولید شامل تعداد محدودی از قطعات استراتژیک به مسئولیت رئیس تولید ایجاد گردید .  

5.      مجموعه هایی از ماشین ها که عملیات دمونتاژ ، تعمیر و مونتاژ آنها نسبت به سایر اجزاء طولانی تر بوده شناسایی گردید و برای برخی از آنها نیز مجموعه های یدک تامین شد تا در هنگام بروز خرابی ، کل مجموعه تعویض گردد و مجموعه معیوب در داخل تعمیرگاه آماده سازی شود .

6.      با توجه به اینکه زمان توقف برای خرابیهای پنوماتیک در یکی از خطوط تولید بالا بود ، دوره آموزش عملی پنوماتیک برای پرسنل نت و تولید برگزار گردید .

                                      شاخص قابلیت تعمیر پذیری ( MTTR )

یکی از شاخصهای مورد استفاده در نگهداری و تعمیرات , شاخص قابلیت تعمیر پذیری یا MTTR میباشد. این شاخص معمولا با تقسیم مدت زمان توقف جهت تعمیر بر دفعات بروز توقف محاسبه شده و بعبارت دیگر میانگین زمان صرف شده جهت تعمیرات میباشد .

مهندسین نت در شرکتها از این شاخص برداشتهای متفاوتی نموده و هریک برای کاربرد خاصی از آن استفاده می نمایند .

کاربرد  اصلی شاخص MTTR :

شاخص MTTR , شاخصی در جهت شناسایی میزان پیچیدگی تعمیراتی مجموعه های مختلف ماشین و همچنین ارزیابی میزان مهارت پرسنل تعمیرکار در انجام کار تعمیراتی بر روی آن مجموعه خاص . بنابراین این شاخص باید برای یک مجموعه خاص و حتی برای یک نوع خرابی خاص در آن محاسبه گردد . با بررسی نتایج بدست آمده از محاسبه این شاخص برای مجموعه های مختلف و پرسنل تعمیراتی شرکت میتوان در زمینه نیاز به تغییر در طراحی مجموعه ها جهت کاهش میزان پیچیدگی تعمیراتی و همچنین نیازهای آموزشی پرسنل نت تصمیم گیری نموده تا در نهایت میزان توقفات جهت انجام تعمیرات کاهش یابد .  

تجربه يك شركت امريكايي در  اجراي سيستم نت خودكنترلي (AM) :

گام اول : نظافت – آچاركشي و روغنكاري

• انتخاب ماشين مدل و تهيه عكس از وضعيت فعلي
• نظافت كلي ماشين همراه با بازرسي اجزاء
• علامت گذاري نقاط معيوب
• اولويت بندي مشكلات و رفع معايب
• قالب بندي اوليه برنامه نظافت ، روغنكاري و آچاركشي
• تكرار مراحل 1 الي 5 براي ساير ماشينها 

 گام دوم : حذف منابع ايجاد آلودگي و نقاطي كه به سختي تميز ميگردند

• بازرسي و ليست برداري از منابع ايجاد آلودگي
• بازرسي ، علامت گذاري و ليست برداري از نقاطيكه به سختي تميز ميگردد
• آناليز وضعيت و تعيين راه حلها
• اقدامات جهت كاهش منابع آلودگي و آسان سازي انجام نظافت
• تغيير كاورها براي آسان سازي بازرسيها و دمونتاژ سريع اجزاء
• تهيه برنامه بازرسي هاي خودكنترلي

 گام سوم : تدوين استانداردهاي نت خودكنترلي 

• اجراي آزمايشي برنامه هاي نظافت ، روغنكاري و آچاركشي و بازرسي خودكنترلي 
• كنترل زمان و تناوب اجراي برنامه ها و شناسايي نقاط ضعف در برنامه
• تهيه استاندارد هاي نت خودكنترلي براي هر ماشين
• تهيه عكس از وضعيت جديد
• آموزش پرسنل جهت تداوم وضعيت

مقدمه :

     در دنياي شكسته شدن هر روزه قيمت ها، رقابت جهاني در بازار همواره سخت تر و فشرده تر ميگردد . در اين ميان شايد هيچ واحدي نقشي حساس تر از بخش نگهداري و تعميرات در افزايش و يا كاهش سودآوري يك موسسه توليدي نداشته باشد. يك شركت، به جاي كاهش مطلق هزينه ها مي بايست كه بر روي نتايج بلند مدت و پايدار تكيه كند. پيشرفت همزمان حجم توليد و كيفيت در كنار برقراري موازنه اي بين انواع روش هاي نگهداري، هزينه هاي توليد را به ميزان قابل ملاحظه اي تقليل خواهد داد. به همين دليل اصلِ «نگرش كوتاه مدت متضمن منافع بلند مدت نيست» سرلوحه فعاليت بسياري از موسسه ها و شركت هاي بزرگ و موفق جهاني قرار دارد.

     " آنالیز روغن" از خانواده برنامه های PdM يك برنامه اجرايي نگهداري و تعمیرات بر پايه مراقبت وضعيت شرايط روانكار است كه با تمركز بر وضعيت روانكار و انجام آزمايش هاي گوناگون در محل كار,  تجهيزات و آزمايشگاه هاي معتبر, آسيب ها و خسارت هاي وارده به ماشين آلات را به حداقل رسانده , موجب كاهش هزينه ها شده و به افزايش بهره وري و كيفيت فرآورده هاي توليد منجر خواهد شد.  

آزمایش خون – آنالیز روغن  : 

   یک پزشک حاذق با آزمایش خون بیمار خود اطلاعات گرانبهایی درباره نحوه عملکرد اعضاء و جوارح بدست آورده , درمی یابد که وضعیت قلب , کلیه ها , ششها و کبد بیمار چگونه بوده و با تجویز داروها و ارائه دستورات لازم اقدام به درمان و پیشگیری از بیماریهای خطرناک می نماید.

روانکار در یک دستگاه همانند خون در بدن انسان است و با همان پیچیدگیهایی که عملکرد خون در رساندن مواد مورد نیاز به قسمتهای مختلف بدن و جمع آوری مواد زائد میکند , روانکار نیز بسیاری از آلودگیها را از محیط عملکرد قطعات دور نموده و مواد مورد نیاز آنها را از قبیل مواد جلوگیری کننده از سایش , مواد مقاوم در برار فشارهای بالا , EP , مواد محافظت کننده در برابر خوردگی و غیره را در اختیار قطعات قرار می دهد.

از آنجائیکه تماس روغن با قطعات در حال کار در حد تماس مولکولی میباشد , انجام یک سری تستهای بخصوص بر روی روانکار مصرفی میتواند علاوه بر وضعیت کیفی خود روغن , اطلاعات ذیقیمتی در مورد سایر قطعات در تماس با روغن ارائه دهد و یک متخصص علم روانکاری با استفاده از این اطلاعات می تواند برنامه نگهداری و تعمیر مناسب را ارائه دهد.

آنالیز روغن – شکوفایی صنایع فولاد ژاپن :

    برنامه هاي آنالیز روغن موجب شكوفايي صنايع فولاد ژاپن شده است. در اوايل دهه 80، شركت فولاد ژاپن با اجراي برنامه آنالیز روغن بر روي 170 سيستم هيدروليك، پس از پنج سال به نتايج شگفت انگيزي، مانند 90 درصد كاهش خرابي پمپ، 75 درصد كاهش آلودگي در سيستم و 600 درصد افزايش عمر مفيد پمپ ها دست يافت. اين نتايج موجب ترغيب ساير شركت ها در ژاپن شد، به طوري كه شركت فولاد ناگويا به دنبال موفقيت اوليه در اجراي برنامه آنالیز روغن ، اين برنامه را در تمام كارخانه هاي خود و بر روي 9 هزار گيربكس، 102 هزار ياتاقان و 900 سيستم هيدروليك اجرا كرد و موفق به كاهش 50 درصدي خريد ياتاقان، 90 درصد تقليل آسيب هاي ناشي از روانكاري، 83 درصد مصرف كمتر روغن و 15 درصد كاهش در مصرف گريس شد.

آنالیز روغن – دسته بندی آزمایشها و نتایج :

انواع آزمایشات انجام شده بر روی روغنها را میتوان در پنج گروه کلی تقسیم بندی نمود :

1. مقدار و نوع فلزات موجود در روغن آزمایش شده :  مقدار و نوع فلزات موجود در روغن آزمایش شده , نشان دهنده میزان سایش قطعات مختلف مانند یاتاقانها میباشد و با تکرار آزمایش در فواصل زمانی معین میتوان زمان مناسب جهت تعویض یاتاقان را مشخص نموده و قبل از بروز خسارت برنامه تعمیر آنها را تدوین نمود. اندازه گيري تعداد ذرات جامد بر اساس استاندارد ISO 4406 و بر حسب تعداد در ميلي ليتر حجم روانكار انجام مي شود. بسته به اصول طراحي و كاركرد، تجهيزات گوناگوني براي شمارش ذرات وجود دارد. آماده سازي نمونه و روش نمونه برداري از شروط اصلي صحت و دقت برنامه آناليز روغن است.
2.  میزان اکسیداسیون روغن :  میزان اکسیداسیون روغن نشانه ای از میزان حرارت منتقل شده به قطعات مکانیکی و از آنجا به روغن می باشد و با رسم نمودار اکسیداسیون میتوان مقاطعی را که حرارت بیش از حد اعمال شده را مشخص و عیب یابی نمود.
3. مقدار آب موجود در روغن :  مقدار آب موجود در روغن نشانی از وضعیت عملکرد آببندها و سیلها میباشد.
4. میزان وجود ناخالصیهای محیطی در روغن  :  میزان وجود ناخالصیهای محیطی نحوه عملکرد فیلترها و هواکشها را نشان می دهد.
5. آزمایشات کیفی خود روغن :  نتایج آزمایشات کیفی خود روغن نیز وضعیت طول عمر روغن را نشان داده و میتوان با دقت زیاد زمان تعویض روغن را اعلام و برنامه نت را با آن تنظیم نمود . از مهمترین آزمایشات کیفی روغن میتوان به آزمايش RULER كه به معناي «تخمين عمر مفيد باقيمانده روغن» است اشاره نمود ، در این آزمایش با اندازه گيري مقدار تركيبات ضد اكسيداسيون و عدد اسيدي روغن، زمان تقريبي پايان يافتن عمر مفيد روانكار را تعيين مي گردد ، به اين مفهوم كه با افزايش عدد اسيدي يا TAN روغن، مسلماً از مقدار و كارآيي مواد افزودني با خاصيت ضداكسيداسيون كاسته مي شود و زماني فرا مي رسد كه ميزان ادتيوهاي ياد شده به قدري كاهش يافته است كه روغن كاملاً اسيدي و خورنده شده و ادامه فعاليت آن موجب آسيب هاي شديد به دستگاه خواهد شد. آزمایش ویسکوزیته یا گرانروی نیز از آزمایشات رایج در برنامه آنالیز روغن میباشد , در صورت كاهش ويسكوزيته، امكان تشكيل فيلم پايدار روانكار به حداقل مي رسد و بر اثر تماس فلز با فلز، سايش شديدي ايجاد گردیده كه نتيجه مستقيم آن، عمر كمتر دستگاه خواهد بود.

 سخن آخر ...    

بازکردن فایلی خاص بنام آنالیز روغن و در نظر گرفتن یک سری آزمایشات در زمان بهره برداری از دستگاهها باعث کاهش بسیاری از هزینه ها چه از نظر طول عمر قطعات و چه از لحاظ زمان بهینه تعویض روغن گردیده و مسئولان فنی کارخانجات را در جهت هرچه بهتر نگهداری و کارآمد کردن ماشین آلات یاری می نماید.

ميلياردها ريال سرمايه صنعتي كشور را چگونه بايد حفظ كنيم ؟ ( قسمت دوم)

.... ادامه مصاحبه آقاي دكتر علي ذبيحي  

اگر خسارات وارده در اثر پايين بودن راندمان (كاهش توليد ) و همچنين بالا بودن هزينه هاي تعميرات را بصورت ساليانه محاسبه نمائيم ، براحتي ميتوان اذعان نمود كه به دليل عدم مديريت نگهداري صحيح ، ساليانه ميلياردها تومان از بودجه صنعتي كشور بجاي سرمايه گذاري در توسعه صنعت براي هزينه هاي تعميرات و خريد قطعات يدكي مصرف ميگردد ...

آنچه كه در بازار مصرف داخلي شاهديم اينست كه توليدات صنعتي كشور در اكثر موارد توان رقابت با كالاهاي مشابه خارجي را ( از نظر قيمت و كيفيت ) نداشته و براحتي از چرخه توليد خارج مي شوند، اين درحاليست كه بيشتر صنايع كشور بكمك يارانه امكان فعاليت دارند. براي برخي توليدات نيز دولت با محدود كردن واردات امكان ادامه فعاليت را به توليد كنندگان داخلي داده است ...

چه بايد كرد ؟

دكتر ذبيحي سپس به ضرورت اجراي برنامه هاي جديد اشاره كرده و مي گويد: 

در طي سه چهار دهه گذشته برخي از دانشگاههاي معتبر جهان با داير نمودن دوره هاي  كارشناسي ارشد و دكتري زمينه را براي تربيت نيروي متخصص كه وظيفه نگهداري از صنعت به عهده آنها مي باشد ، فراهم نموده اند كه انجام اين كار در كشور ما نيز جهت جبران عقب ماندگيها و كاهش هزينه هاي بالاي نت يك امر ضروري به نظر ميرسد...

روش نگهداري براساس وضعيت كاركرد اجزاء ماشين (CBM) و يا كانديشن مانيتورينگ (CM) شامل تكنيكهايي همچون آناليز ارتعاش ، آناليز روغن و درجه حرارت ، بعنوان يكي از موثرترين روشها جهت مديريت نگهداري صحيح از صنايع مطرح بوده و جا دارد كه اين مبحث بصورت گسترده در كشور ما مورد استفاده قرار گيرد .

در اينجا به چند آمار جالب از نتايج اجراي CM اشاره مي نمايم :

• اجراي CM در پانصد واحد صنعتي در اروپا از جمله نيروگاهها ، صنايع فولاد ، ذوب آهن و غيره در مدت سه سال (سالهاي 1988 الي 1991) نتايج ارزشمندي را به بار آورد كه عبارتند از :

1. كاهش هزينه هاي نت 50 تا 80درصد
2. كاهش حجم انبار قطعات تا 30درصد
3. كاهش ميزان توقفات اضطراري 50 تا 80درصد
4. كاهش هزينه هاي دستمزد و اضافه كاري 20 تا 50درصد
5. افزايش ميزان توليد تا 30درصد
6. افزايش سود و ارزش افزوده توليد  25 تا 60درصد

• از اجراي CM ( روش آناليز روغن ) در راه آهن جمهوري اسلامي ايران نتايج زير حاصل گرديد :

1. كاهش ميزان مصرف روغن تا 50درصد
2. كاهش توقفات اضطراري تا 60درصد
3. صرفه جويي ساليانه در هزينه ها به ميزان 75ميليار تومان ( هزينه آناليز روغن حدود 60 الي 70 ميليون تومان در سال بوده است )

***

دكتر ذبيهي در پايان مي افزايد :

 بنابرين درصورت توجه به شيوهاي پيشرفته نگهداري ، كاهش 40درصد از هزينه ها كار مشكلي نبوده و نتاجي همچون بهبود كيفيت كاركرد ماشينها ، كاهش ضايعات ، صرفه جويي در مواد ، قطعات يدكي ، وقت و انرژي را به همراه خواهد داشت ...

میلیاردها ریال سرمایه های صنعتی کشور را چگونه باید حفظ کنیم ؟

آنچه در این قسمت تقدیم میگردد  خلاصه ای از  مصاحبه دکتر علی ذبیحی دبیر سومین همایش مدیریت نگهداری در صنعت میباشد ، مطالعه این مصاحبه مرا برآن داشت که  در مباحث بعدی به موضوع Condition Monitoring بویژه روشهای آنالیز ارتعاش و آنالیز روغن بپردازم .

ماشین آلات صنایع مختلف کشور طی سالیان دراز با هزینه های گزاف خریداری و یا ساخته شده اند  بطوریکه گفته میشود یک سوم سرمایه های کشور (بجز معادن ) ماشین آلات صنعتی بوده و سئوال اینجاست که این سرمایه ها که بالغ بر دهها هزار میلیارد تومان میباشد به چه شیوه هایی  نگهداری میگردند ، بهره وری از این سرمایه های ملی تا چه اندازه علمی و به روز میباشد ، از روشها و تکنیکهای مدرن نگهداری که بیش از سه دهه در کشورهای پیشرفته استفاده میگردد چقدر بهره گیری کرده ایم .

نیاز به استفاده از تکنیکهای مدرن نت در اکثر صنایع بزرگ و پرهزینه کشور (همچون نیروگاهها ، پالایشگاهها ، صنایع پتروشیمی و ... ) که ضرورت دارد 24ساعته در خط تولید باشند بسیار احساس گردیده و صنایع مزبور نیز تاکنون قدمهای ابتدایی را در بکارگیری این روشها طی مینمایند .

جا دارد در اینجا مروری بر چند آمار جالب داشته باشیم :

·     صنایع برق کشور حدود 12 هزار میلیارد تومان ارزش داشته و سالانه نیز میلیاردها تومان صرف هزینه های تعمیرات میگردد 0 این درحالیست که متوسط راندمان در نیروگاهها حدود 34درصد میباشد .

·         نسبت هزینه سالیانه نگهداری و تعمیرات به کل هزینه های سالیانه دیگر در برخی از صنایع به شرح زیر میباشد :

• صنایع ذغال سنگ : 26درصد
• صنایع فولاد : 42درصد
• صنایع دریایی : 50درصد
• صنایع برق ، آب ، گاز : 80درصد

                                                                                                 ادامه دارد ...

پياده سازي نظام آراستگي محيط كار  ( 5S )

   دستيابي به كميت و كيفيت برتر و تداوم حضور در صحنه رقابت ، مشاركت تمامي نيروهاي انساني شاغل در شركت را طلب ميكند0 آنچه در اين بحث ارائه مي شود ، معرفي مراحل پنجگانه در آراستگي محيط كار و مزاياي آن مي باشد 0

تاريخچه شكل گيري 5S :

    نظام 5S براي اولين بار بعد از جنگ جهاني دوم در ژاپن شكل گرفت ولي ايده اوليه اين سيستم ژاپني نمي باشد 0 ژاپني ها در هنگام بازديد از برخي صنايع آمريكا (همچون كارخانه هاي مهمات سازي ، كبريت سازي ، داروسازي ، مواد غذايي ، تجهيزات پزشكي و ...  ) با پديده House Keeping (يا خانه داري صنعتي ) آشنا شدند. مواردي همچون نظافت ، بهداشت ، نظم و ترتيب ، رعايت كامل ايمني و جلوگيري از حوادث به ويژه انفجار وآتش سوزي ، جلوگيري از انباشت ضايعات و مواد در راهروها و خيابانهاي كارخانه و معابر داخل كارگاهها ، ريخت وپاش ابزار و نشت روغن و مواد شيميايي در كارخانه هايي رعايت مي شد كه عدم رعايت آنها موجب بروز خطرات و ضايعات غيرقابل جبران جاني ، مالي و اجتماعي گرديده و يا محصول آنها مستقيما با بهداشت و سلامتي مصرف كننده سروكار پيدا مي كرد.

  ژاپني ها با مشاهده تاثير ونقش قابل توجه معيارهاي خانه داري صنعتي در ايجاد محيط كاري آراسته ، حفظ ايمني و بهداشت و غيره برآن شدند تا معيارهاي مذكور را در شركتهاي ژاپني به كار گيرند.  تطبيق اصول خانه داري صنعتي با شرايط حاكم بر صنايع ژاپن و بومي نمودن آن منجر به شكل گيري پنج اصل  در آراستگي محيط كار گرديد و از آنجاكه اين 5 اصل با تلفظ S شروع مي شد ، 5S نامگذاري گرديده كه شرح اصول مذكور مطابق جدول زير مي باشد :

اجراي نظام آراستگي در صنايع ايران  :

  سابقه معرفي و ترويج نظام 5S، ياآراستگي در ايران از خرداد سال 1372 و با انتشار مقاله اي در شماره هاي 32 و34 ماهنامه تدبير آغاز گرديد نويسنده مقاله آقاي مجتبي كاشاني بوده كه بر همين اساس بعنوان بنيانگذار نظام 5S در ايران معرفي گرديده است 0  آقاي مجتبي كاشاني دراين زمينه مي گويد:

 " اينجانب با نظام 5S در سال 1365 و در يك دوره مديريتي در ژاپن آشنا شدم و از همان زمان دريافتم كه يكي از گمشده هاي اصلي مادر صنعت است .  بامسافرتها و تحقيقات و بازديدهاي مكرر از كارخانه هاي ژاپني در آن كشور ( در طول هفت سال ) به درك عميق آن پرداختم و در سال 1372 به صورت مقاله اي كاربردي آنرا معرفي نمودم 0   آغاز اجراي 5S در شركتهاي كارتن مشهد و ايرانيت تهران (سالهاي 1374 و 1375 ) بوده كه توفيق نسبي آن منجر به شروع اجراي 5S در شركت ايران خودرو گرديد 0 "

تا زيبايي نبينيم  ، زيبايي نمي آفرينيم

    در ديدگاه و تجربه مديريتي جديد اين ديگر توانايي فروشنده و بازارياب نيست كه به كمك تواناييهاي آموزش داده شده و روابط عمومي خوب با پشتوانه تبليغ بازرگاني بتواند هر كالايي با هر كيفيتي را به فروش برساند ، بلكه اين روزها كالا براساس كيفيت آن به فروش مي رسد. كيفيت خود نيز تعريف جامعي پيدا نموده كه شامل زيبايي بسته بندي ، جذابيت چهره كالا، ويژگيهاي كاربردي محصول ، دوام ، ميزان و نوع مصرف انرژي ، نقش استفاده از آن و نيز قيمت به مفهوم ارزاني را دربر مي گيرد .

 برخلاف گذشته كه در بحث كيفيت تاكيد بر مواد و ماشين آلات با كيفيت بود ، امروزه تاكيد بر كاركنان با كيفيت ، محيط كار با كيفيت ، فرهنگ سازماني و نيز سيستم هاي مديريت كيفيت  و در نتيجه توجه بيشتر به فرآيند نسبت به فرآورده مي باشد . در اين راستا بكارگيري نظامهاي مديريت كيفيت فراگير (T.Q.M)، S,JIT5 و ... مطرح گرديده كه در اين ميان نظام5S  بعنوان ضروري ترين نظام براي واحدهاي صنعتي كشورما جهت دستيابي به كاركنان با كيفيت ، محيط كار با كيفيت و فرهنگ سازماني  مطرح ميباشد 0

    در نگاه اول ممكن است اينطوراستنباط شود كه اجراي5S  كاري پرهزينه و پردردسر است . اما پس ازاستقرار نظام 5S  متوجه مي شويم كه  با دور كردن چيزهاي غيرضروري هم از مكان بدست آمده بهره مند مي شويم ، هم از فروش ضايعات درآمدبهتري كسب مي نمائيم و هم هزينه هاي نگهداري ، كاهش مي يابد ،  محصولات ما درخط توليد مرتب تر چيده شده و صدمه نمي بينند. با استفاده از وسايل چرخدار به جاي پالت هاي چوبي ثابت و استفاده از وسايل آويز چرخدار هم آسيب هاي كمتري به مواد نيم ساخته وارد مي شود و هم مسيرهاي رفت وآمد خلوت وبدون مانع شده ، زيرا همه چيز با رعايت خط كشي هاي معابر سرجاي خودش قرارمي گيرد 0 در مصرف ليفت تراك صرفه جويي شده و اطراف ميزهاي كار خلوت و پاكيزه و سرعت انجام كارها بيشتر مي گردد .

تنها از جمع آوري اصولي و فروش ضايعات علاوه بر ايجاد محيط شاداب و بهداشتي ، درآمد منطقي و مطلوبي نيزبه دست مي آوريم ، ضمن اينكه 5S از ديگر عوامل موثر در جلوگيري از كاهش طول عمر لوازم و ماشين آلات است . احساس غرور و شخصيت و احترام كاركنان از كاركردن در يك محيط كار دلپذير ومطلوب يكي ديگر از آثار اجرا 5S است .

اولين كمكي كه اجراي نظام 5S  به ما مي كند  دوركردن اينگونه مواد است كه به سرعت محيط قابل تحمل ، خلوت و آراسته اي را به ما هديه مي نمايد 0 مابعد از اجراي اين نظام در مي يابيم ،

پس از خانه تكاني اوليه ، خانه تكاني هميشگي در سازمان ما بوجود مي آيد . آلودگيها از محيط دور شده ، بي نظمي ها وآشفتگيهاي محيط كار از بين رفته و محيطي پرنشاط و با روحيه بوجود مي آيد كه انجام كار در آن آسانتر و دلپذيرتر شده است . در تمام قسمتها دسترسي آسان و كم زحمت و بدون اشتباه به مدارك ، مستندات و قطعات و لوازم صورت گرفته و مهمتر از همه فرهنگ پيشگيري به جاي درمان و آينده نگري به جاي حل بحران رايج خواهد شد و افراد وظايف خود را درست تر انجام خواهند داد 0

قبل از اجراي نظام 5S ناچاريم  به هنگام بازديدهاي مهم كارخانه را در هر نوبت با زحمت زيادي مرتب كنيم اما باز به زودي به حال اولش بر مي گرديد ،  اما بااجراي 5S و خانه تكاني اساسي وفرهنگ سازي تقريبا همه واحدهاي ما بدون اطلاع قبلي آماده بازديد خواهد بود 0 علاوه بر موارد فوق ما به نتايجي دست مييابيم كه خلاصه آن به شرح زير مي باشد :

·         روشن شدن و شادشدن محيط كار به خاطر رنگ آميزي و تغيير رنگهاي تيره و دل مرده به رنگهاي شاد

·         خط كشي مرتب محيط كار و تفكيك و خيابان بندي و مرزبندي خيابانها، ايستگاههاي كاري ، محل استقرار پالت ها و محدوده هاي سرپرستي 

·         رواني رفت وآمد ليفت تراكهاي ماشيني و دستي در محيط كار و كاهش خطر برخوردآنها با موانع 

·         دسترسي آسان و كوتاه و سريع به همه چيز

·         پاكيزگي محيط كار توسط كاركنان به ويژه اشاعه فرهنگ كثيف نكردن به جاي تميز كردن 

·         رعايت نظم توسط همكاران 

·         كاهش خطا و ضايعات توليد

·         كاهش ضايعات ناشي از نابساماني و درهم ريختگي 

·         كاهش حوادث انساني ناشي از زمين خوردگي و سقوط در چاله ها، كانالهاو گودالهاي بي درپوش 

ما ازروشهاي فرهنگي كمك زيادي مي گيريم . ما سعي مي كنيم كه فوائد و اهميت اين كار را براي كاركنان و اينكه اين كار به نفع آنهاست با آموزش بيان كنيم و آنگاه ضمن جلب مشاركت همگاني ، تشويق را سرلوحه كار خود قرار دهيم . ما سعي مي كنيم آنقدرتشويق كنيم تا تشويق نشدن نوعي تنبيه تلقي شود. آموزشهاي ما نيز مستند و سمعي وبصري بوده و در نتيجه اصلاح ما فرهنگي و آموزشي است نه اصلاح از طريق ترس وخشونت 0

ما با شناسايي كاركنان پيشتاز در زمينه اجراي آراستگي و تشويق آنها ديگران را هم به اين فرهنگ سوق مي دهيم . كارها و روشهاي فرهنگي واقعا معجزه مي كند. يكي از اركان مهم اجراي كار آموزش است و ما با آموزش شروع مي كنيم .

    تنها با آموزش و اقدامات فرهنگي وآشناساختن همه افراد يك سازمان با واقعيتها و ايجاد ارتباط صميمي بين كاركنان مي توان بر عادات ناپسند و رفتارهاي نامناسب آنان غلبه نمود 0 اكثر قريب به اتفاق كاركنان هر سازمان تمايل به آراستگي دارند، بايد با آموزش اين ميل ذاتي را در افراد بيدار و تقويت كرد و موانع را ازپيش پاي آنها برداشت تا نظام آراستگي خودبخود پيش برود.

آموزش صحيح وبازگوگردن مزاياي اجراي نظام براي خود كاركنان و بازديد از شركتهايي كه اين طرح را باموفقيت اجرا نموده اند  به ما خيلي كمك مي كند 0 5S نيز مثل همه زيرنظامهاي مديريت كيفيت بااعتقاد قلبي و عملي مديريت بايد آغاز شود.

  5S و هزينه اجراي آن 

     بهتر است به هزينه آراستگي به عنوان يك سرمايه گذاري نگاه كنيم . زمان و هزينه در جايي كه بخواهيم يك كار بنيادي وريشه اي انجام دهيم و يك ديدگاه و فرهنگ نو را در يك سازمان ايجاد و ترويج و توسعه دهيم  معني ندارد،  اين يك سرمايه گذاري بلندمدت است كه بايد اثرات آن را در آينده ارزيابي كنيم .

   اول بايد خانه تكاني بدون هزينه را به انجام برسانيم و به تدريج كه پيش رفتيم برخي هزينه ها نيز نياز خواهد بود ، قطعا اجراي نظام آراستگي مستلزم صرف زمان وهزينه هاي مادي است و در ابتداي راه چه بسا هم مديريت و هم كاركنان اعتقادي به صرف اين هزينه ها نداشته باشند و آنرا قدري هم لوكس بدانند اما به زودي متوجه خواهندشد كه ارزش نتيجه به دست آمده بسيار والاتر از هزينه ها براي رسيدن به اهداف بلندمدت سازمان است 0

  بسياري از افراد در سازمانها، آراستگي را با نوكردن اشتباه مي گيرند و به همين دليل ممكن است آراستگي براي آنان هزينه دار جلوه كند. ما مي توانيم با كت و شلواري كه 10 سال است آن را مي پوشيم اما همواره پاكيزه و اتو دارد و بي وصله است آراسته باشيم ، اما با كت و شلواري كه يك ماه پيش آن را خريده ايم  و شلوارش اتو ندارد و زانوي آن كاسه انداخته است و روي لباس پر از لكه و چين و چروك است ، ناآراسته جلوه كنيم . ما تابتوانيم مي خواهيم با همين امكانات موجود در كارخانه آراسته شويم .

آنچه مي تواند استقرار نظام 5S را تضمين كند عبارتند از :

·         اعمال حساسيت مديران نسبت به اصول نظم و انضباط و پاكيزگي .

·         داشتن اعتماد بنفس فرهنگي و تصور اينكه ايراني در اين زمينه آموزش و فرهنگ پذير است 0

·         اعتقاد مديريت

·         تهیه امكانات اوليه موردنياز

·         بوروكراسي ستادي و پشتيباني و واحدهاي عملياتي و توليدي

·         عدم شتاب زدگي سازماني بويژه حتي در امور فرهنگي كه طبيعتي ميان مدت و يا بلندمدت دارند.

·         شروع توام با مطالعه و بدون شتاب  

·     عدم غفلت و كوتاهي از اجراي اصل چهارم و پنجم پس از اجراي سه اصل اولي آراستگي با انجام مميزي هاي رسمي هفتگي ، ماهانه و فصلي و حتي مميزي چشمي وغيره توسط خود مديران با حضور در صحنه محيط كار.

·         پيش بيني جايگاه سازماني مستقل براي اين امر مهم فرهنگي صنعتي در ساختارسازماني .

·     غلبه بر عادات و رفتار سنتي خانوادگي و اجتماعي كاركنان با اعمال مقررات داخلي سازمان وتمايل به ميزنشيني در سرپرستان ، كارشناسان و مديران و ميداني نبودن و كارگاهي نبودن آنان .

·         غلبه اين ديدگاه و تفكر مديريتي كه تا وقتي جامعه اصلاح نشود ما نمي توانيم فرهنگ كاركنان خود را در محيط كار تغيير دهيم .

·         تدارك لباس ، كفش كار،لوازم ايمني و مواد بهداشتي و عدم آغاز صرفه جوييها از اين گونه امور واجب

·           حمايت از مسئولان قسمتهاي بهداشت و ايمني در سازمانها.